Góry: odczytaj siły w linii horyzontu

Himalaje zaczęły się wypiętrzać, gdy płyta indyjska zderzyła się z Eurazją około 50 milionów lat temu. Żadna z tych mas lądowych nie zanurzyła się łatwo, więc skorupa między nimi sfałdowała się, spiętrzyła i pogrubiła. Skały, które kiedyś leżały na dnie dawnego oceanu Tetydy, zostały wypchnięte w górę, dlatego szczyt Everestu zbudowany jest z morskiego wapienia zawierającego skamieliny morskich organizmów.

Zderzenie nie ustało. Indie wciąż przesuwają się na północ o kilka centymetrów rocznie, a części pasma nadal wypiętrzają się o milimetry rocznie, podczas gdy osuwiska, rzeki i lodowce je niszczą. Wysokość jest wynikiem równowagi między tymi procesami.

Niektóre szczyty nigdy nie zostały gwałtownie wypiętrzone; są tym, co pozostało, gdy otaczająca skała uległa erozji. Mount Roraima, na granicy Wenezueli, Brazylii i Gujany, to tepui — stromo opadający płaski stół bardzo starego, prekambryjskiego piaskowca, liczącego około dwóch miliardów lat, wyizolowany przez erozję na ogromnych przestrzeniach.

Uluru w środkowej Australii to inselberg, czyli „góra wyspa”. Jego gruboziarnisty piaskowiec arkozowy został przechylony tak, że warstwy stoją niemal pionowo, dlatego na powierzchni skały widać równoległe grzbiety. W chińskim Zhangjiajie tysiące słupów z piaskowca kwarcowego wznoszą się tam, gdzie woda, mróz i korzenie roślin poszerzyły siatkę pionowych spękań.