Formy wulkaniczne: od stopionej masy do trwałego kształtu

Giant's Causeway w Irlandii Północnej ma około 40 000 splecionych ze sobą kolumn, utworzonych z grubych wylewów bazaltowych, które wybuchły mniej więcej 50–60 milionów lat temu. Po drugiej stronie morza Jaskinia Fingala na wyspie Staffa jest wyżłobiona w tej samej rodzinie law. Legenda przypisuje ją olbrzymowi Finnowi McCoolowi; fizyka oferuje dobrze sprawdzone wyjaśnienie.

Gdy gruby, nieruchomy wylew stygnie, kurczy się. Skała nie może skurczyć się jako jedna płyta, więc pęka. Pęknięcia zaczynają się na powierzchniach stygnięcia i rozrastają się do wnętrza, a wzór najskuteczniej uwalniający naprężenia zmierza ku sześciokątnym kolumnom, choć częste są też pięcio- i siedmioboczne. Badania laboratoryjne i terenowe pokazują, że wolniejsze stygnięcie zazwyczaj tworzy szersze kolumny.

Devils Tower w Wyoming również ma kolumny, a jego pochodzenie jest uczciwym przykładem pytania wciąż bez rozstrzygnięcia. Geolodzy zgadzają się, że to skała magmowa, która ostygła pod ziemią i została odsłonięta przez erozję. Nie jest jednak pewne, czy była lakolitem, wulkanicznym korkiem, czy pniem intruzywnym — ta kwestia wciąż jest dyskutowana.

Erupcje podwodne błyskawicznie schładzają lawę, tworząc zaokrąglone „poduszki”, najpowszechniejszą formę skały wulkanicznej na Ziemi, choć rzadko widywaną. W Dallol w Etiopii jaskrawożółte i zielone baseny nie są wcale lawą, lecz gorącymi, kwaśnymi źródłami bogatymi w sól i siarkę – ciepło wulkaniczne ujawniające się przez wodę.